Son güncelleme: 13 Ağustos 2026
Ceza soruşturmalarında en çok karıştırılan iki kurum şikâyetten vazgeçme ile uzlaşmadır. İkisi de dosyanın sonuçlanmasını sağlayabilir; ancak uygulama alanları, usulleri ve sonuçları farklıdır. Hangi yolun açık olduğu, öncelikle işlenen fiilin hangi suça girdiğine bağlıdır.
Aşağıda her iki kurumun çerçevesi genel hatlarıyla açıklanmaktadır. Her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, buradaki bilgiler somut bir olaya doğrudan uygulanacak nitelikte değildir.
Şikâyete bağlı suç ne demek?
Ceza hukukunda kural, suçların re’sen (kendiliğinden) soruşturulmasıdır. Savcılık, bir suçun işlendiğini öğrendiğinde mağdurun talebini beklemeden harekete geçer. Bazı suçlarda ise kanun bu kuraldan ayrılır ve soruşturmanın başlaması için mağdurun şikâyetini arar.
Uygulamada sıkça karşılaşılan, takibi şikâyete bağlı suçlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:
- Basit kasten yaralama (kişinin günlük işlerine etkisi hafif nitelikteki yaralamalar)
- Tehdit suçunun temel şeklinin bir kısmı
- Hakaret (kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret bunun dışındadır)
- Konut dokunulmazlığının ihlali
- Kişilerin huzur ve sükununu bozma
- Mala zarar verme
- Güveni kötüye kullanma
Bu listenin kapsamı, suçun nitelikli hâllerinin bulunup bulunmadığına göre değişir. Örneğin yaralama silahla ya da canavarca hisle işlenmişse artık şikâyete bağlı olmaktan çıkar. Bu nedenle “bu suç şikâyete bağlı mı” sorusunun cevabı, çoğu zaman iddianamedeki nitelendirmeye bağlıdır.
Şikâyet süresi ne kadar?
Şikâyete bağlı suçlarda hak sahibi, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi hâlinde soruşturma yapılamaz. Sürenin başlangıcı fiilin işlendiği tarih değil, failin öğrenildiği tarihtir — failin kimliği sonradan belirlenen olaylarda bu ayrım önem kazanır.
Altı aylık şikâyet süresi, suçun dava zamanaşımı süresini uzatmaz. Yani şikâyet süresinde bulunulsa dahi dava zamanaşımı dolmuşsa soruşturma yürütülemez. Sürelerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden, hesaplamada kritik süre hesaplama aracı yol gösterici olabilir.
Şikâyetten vazgeçmenin sonuçları
Şikâyete bağlı bir suçta mağdur şikâyetinden vazgeçerse soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesi kararı verilir. Bu kurumun uygulamada bilinmesi gereken yönleri şunlardır:
- Vazgeçme, kabule bağlıdır. Kovuşturma aşamasında sanık, şikâyetten vazgeçmeyi kabul etmezse düşme kararı verilmez ve yargılama sürer. Bunun nedeni, sanığın beraat kararı alarak suçsuzluğunu ortaya koyma yönündeki menfaatidir.
- Vazgeçme, tüm faillere sirayet eder. Suça iştirak eden birden fazla kişi varsa, bunlardan biri hakkındaki vazgeçme diğerleri bakımından da hüküm doğurur. Yalnızca bir sanık için vazgeçip diğeri için şikâyeti sürdürmek kural olarak mümkün değildir.
- Vazgeçmeden dönülemez. Şikâyetten vazgeçen kişi, sonradan bu beyanından dönerek yeniden şikâyette bulunamaz.
- Şikâyete bağlı olmayan suçlarda etkisizdir. Re’sen takip edilen bir suçta mağdurun vazgeçmesi davayı düşürmez; yalnızca delil değerlendirmesinde dikkate alınabilecek bir beyan olarak kalır.
Uzlaştırma nedir, hangi suçlarda uygulanır?
Uzlaştırma, şüpheli ya da sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlamaya yönelik bir ceza muhakemesi kurumudur. Kapsamı iki başlıkta toplanır:
- Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar
- Şikâyete bağlı olmasa da kanunda uzlaştırma kapsamında olduğu açıkça belirtilen suçlar
Buna karşılık bazı hâllerde uzlaştırma yoluna gidilemez. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar uzlaştırma kapsamı dışındadır. Ayrıca uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaştırma uygulanmaz. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından da bu yol kapalıdır.
Uzlaştırma süreci nasıl işler?
Suçun uzlaştırma kapsamında olduğu tespit edildiğinde dosya, adliyedeki uzlaştırma bürosuna gönderilir. Kayseri Adliyesi’nde de bu işlemler ayrı bir uzlaştırma bürosu eliyle yürütülür. Süreç genel olarak şu şekilde ilerler:
- Büro tarafından siciline kayıtlı bir uzlaştırmacı görevlendirilir.
- Uzlaştırmacı taraflara ulaşarak uzlaşma teklifinde bulunur ve kurumun sonuçlarını açıklar. Teklifi kabul etmemek de bir haktır; kabul edilmemesi aleyhe yorumlanmaz.
- Taraflar kabul ederse görüşmeler yapılır ve uzlaştırmacı raporunu düzenler. Bu iş için kanunda öngörülen süre otuz gündür; zorunlu hâllerde yirmi güne kadar uzatılabilir.
- Rapor savcılık ya da mahkeme tarafından incelenir; edimin hukuka ve ahlaka uygun olup olmadığı denetlenir.
Uzlaştırma teklifinin usulüne uygun biçimde yapılması zorunludur. Kapsamdaki bir suçta bu aşama atlanarak dava açılması, sonradan bozma sebebi olabilecek nitelikte bir eksikliktir.
Uzlaşma sağlanırsa ne olur?
Uzlaşma gerçekleşir ve edim derhal yerine getirilirse soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; dava açılmışsa düşme kararı verilir. Edimin ileri bir tarihte veya taksitle yerine getirilmesi kararlaştırılmışsa kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilir; edim yerine getirilmezse soruşturmaya kaldığı yerden devam edilir.
Uzlaşmanın sonucunda mahkûmiyet hükmü kurulmadığından adli sicil kaydı oluşmaz. Bu yönüyle uzlaşma, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından farklıdır; ikincisinde denetim süresi ve buna bağlı yükümlülükler söz konusudur. Ayrıca uzlaşma görüşmeleri sırasındaki beyanlar, uzlaşma gerçekleşmezse delil olarak kullanılamaz — bu güvence, tarafların görüşmelerde rahat hareket edebilmesi içindir.
Soruşturmanın ilk aşamasındaki haklar ve ifade süreci için ifadeye çağrılan kişinin hakları başlıklı yazımız incelenebilir. Ceza hukuku alanındaki çalışma konuları için ceza hukuku sayfası ayrıca değerlendirilebilir.
Sık sorulan sorular
Uzlaşma teklifini reddedersem aleyhime olur mu?
Uzlaşma teklifini kabul etmemek bir haktır ve bu tercih tek başına aleyhe delil sayılmaz. Reddedilmesi hâlinde soruşturma veya kovuşturma olağan biçimde sürer. Ancak sonraki aşamalarda uzlaşma imkânı kural olarak yeniden gündeme gelmeyeceğinden, teklif değerlendirilirken dosyanın bütününün gözden geçirilmesi yararlı olur.
Şikâyetimden vazgeçtim ama dava düşmedi, neden?
Bunun iki olağan nedeni vardır: suçun takibinin şikâyete bağlı olmaması ya da sanığın vazgeçmeyi kabul etmemesi. İlk hâlde vazgeçme davayı sona erdirmez; ikinci hâlde ise yargılama, sanığın beraat talebi doğrultusunda devam eder.
Uzlaşmada mutlaka para ödenmesi mi gerekir?
Hayır. Edim para ödemesi biçiminde olabileceği gibi, zararın giderilmesi, eski hâle getirme, özür dileme ya da kamuya yararlı bir işte çalışma gibi biçimlerde de kararlaştırılabilir. Edimin hukuka ve ahlaka uygun olması aranır; içeriğin belirlenmesi tarafların iradesine bağlıdır.
Uzlaşma kaydı sabıka kaydımda görünür mü?
Uzlaşma sonucunda mahkûmiyet hükmü kurulmadığından adli sicil kaydı oluşmaz. Adli sicil ve arşiv kaydına ilişkin ayrıntılar için ayrıca değerlendirme yapılması gerekebilir.
Randevu ve bilgi için: iletişim sayfası — Görüşmeler randevu ile yapılmaktadır.
Yasal Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Dosyanıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.