Son güncelleme: 19 Temmuz 2026
Hukuki süreçlerde en sık karşılaşılan kavramların kısa ve anlaşılır açıklamaları. Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır; terimlerin somut olaya uygulanması hukuki değerlendirme gerektirir.
Aile ve Boşanma Hukuku
Anlaşmalı boşanma
Eşlerin boşanma ve tüm sonuçları üzerinde anlaşarak, ortak protokolle tek duruşmada boşanabildiği dava türü. En az bir yıllık evlilik şartı aranır.
Çekişmeli boşanma
Eşlerin boşanma veya sonuçları (velayet, nafaka, tazminat) üzerinde anlaşamadığı, delil ve tanıklarla yürüyen boşanma davası.
Nafaka
Boşanma sürecinde veya sonrasında; eşin ya da çocukların geçimi için mahkemece hükmedilen düzenli ödeme.
Tedbir nafakası
Boşanma davası devam ederken, eş ve çocukların geçimi için dava süresince ödenen geçici nafaka.
İştirak nafakası
Velayet kendisine verilmeyen tarafın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak için ödediği nafaka.
Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla bağlanan nafaka.
Velayet
Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiline ilişkin hak ve yükümlülüklerin bütünü. Boşanmada çocuğun üstün yararına göre belirlenir.
Kişisel ilişki
Velayet kendisine verilmeyen taraf ile çocuk arasında mahkemece kurulan görüşme düzeni (görüş günleri, tatiller).
Mal rejimi
Eşlerin evlilik süresince edindikleri malların tabi olduğu hukuki düzen. 2002 sonrası yasal rejim, edinilmiş mallara katılmadır.
Edinilmiş mal
Evlilik süresince çalışma karşılığı elde edilen kazanımlar; boşanmada tasfiyeye tabidir.
Kişisel mal
Evlilik öncesinden gelen veya miras ve bağışla edinilen mallar; boşanmada paylaşıma girmez.
Aile konutu
Ailenin yaşam merkezini oluşturan konut. Malik olmayan eşin rızası olmadan satılamaz ve ipotek edilemez.
Aile konutu şerhi
Aile konutu korumasının tapu kütüğüne işlenmesi; iyi niyetli üçüncü kişilere karşı da güvence sağlar.
Vesayet
Velayet altında olmayan küçüklerin veya kısıtlıların kişi ve malvarlığı haklarının korunması için kurulan hukuki koruma düzeni.
Ceza Hukuku
Şüpheli
Soruşturma aşamasında, suç şüphesi altında bulunan kişi.
Sanık
İddianamenin kabulüyle birlikte, kovuşturma aşamasında yargılanan kişi.
Müdafi
Şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen avukat. İfade ve sorguda müdafi yardımından yararlanmak kanuni haktır.
İfade alma
Şüphelinin, kolluk veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi.
Sorgu
Şüpheli veya sanığın hâkim ya da mahkeme önünde dinlenmesi.
Gözaltı
Yakalanan kişinin, savcı kararıyla ve kısa süreliğine kolluk gözetiminde tutulması. Süresi kural olarak 24 saati aşamaz.
Tutuklama
Kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni varsa hâkim kararıyla uygulanan en ağır koruma tedbiri. Ceza değil, tedbirdir.
Adli kontrol
Tutuklama yerine uygulanan; imza, yurt dışı çıkış yasağı gibi yükümlülükler içeren denetim tedbiri.
HAGB
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması; belirli koşullarda hükmün 5 yıllık denetim süresi boyunca sonuç doğurmamasıdır.
İddianame
Cumhuriyet savcısının, yeterli şüphe üzerine kamu davası açmak için düzenlediği belge.
Soruşturma
Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar süren araştırma evresi.
Kovuşturma
İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama evresi.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK)
Savcılığın, yeterli şüphe oluşmadığında dava açmama kararı; itiraz yolu açıktır.
Uzlaştırma
Belirli suçlarda, tarafların uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşarak ceza sürecini sonlandırması.
Adli sicil kaydı
Kesinleşmiş mahkûmiyetlerin tutulduğu resmî kayıt; infaz tamamlanınca arşive alınır, koşulları oluşunca silinir.
İstinaf
İlk derece mahkemesi kararının, bölge adliye mahkemesince olay ve hukuk yönünden yeniden incelenmesi.
Temyiz
Bölge adliye mahkemesi kararlarının, Yargıtay tarafından yalnızca hukuka uygunluk yönünden denetlenmesi.
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku
Kıdem tazminatı
En az bir yıl kıdemi olan işçiye, kanunda sayılan fesih hâllerinde her yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden ödenen tazminat.
İhbar tazminatı
Bildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesihlerde ödenen, kıdeme göre 2-8 haftalık ücret tutarındaki tazminat.
İşe iade davası
Geçerli neden olmadan işten çıkarılan güvence kapsamındaki işçinin, işine dönmek için açtığı dava. Süreler çok kısadır: 1 ay içinde arabulucu.
Zorunlu arabuluculuk
İşçi alacakları, ticari davalar ve kira uyuşmazlıkları gibi alanlarda dava açmadan önce başvurulması zorunlu çözüm yolu.
Mobbing
İşyerinde sistematik ve sürekli yıldırma, dışlama veya itibarsızlaştırma davranışları; haklı fesih ve tazminat nedeni olabilir.
İkale
İş sözleşmesinin işçi ve işverenin karşılıklı anlaşmasıyla sona erdirilmesi; geçerliliği makul yarar ölçütüyle denetlenir.
İbraname
İşçinin alacaklarını aldığını beyan ettiği belge; kanuni şartları taşımıyorsa geçersizdir.
Giydirilmiş ücret
Çıplak ücrete yol, yemek ve düzenli ikramiyeler eklenerek bulunan; kıdem tazminatı hesabına esas ücret.
Fazla mesai
Haftalık 45 saati aşan çalışma; ücreti %50 zamlı ödenir.
Miras ve Gayrimenkul Hukuku
Tereke
Miras bırakanın ölümüyle mirasçılara geçen malvarlığı, hak ve borçların tümü.
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)
Kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösteren belge; noterden, mahkemeden veya e-Devlet başvurusuyla alınır.
Saklı pay
Altsoy ve eş gibi bazı mirasçıların, miras bırakanın tasarruflarına karşı kanunla korunan pay bölümü.
Tenkis davası
Saklı payı ihlal eden kazandırmaların, ihlal oranında indirilmesi için açılan dava.
Reddi miras
Mirasçının, borca batık terekeyi kabul etmeyerek mirası reddetmesi; süresi öğrenmeden itibaren 3 aydır.
Muris muvazaası
Miras bırakanın, mirasçıdan mal kaçırmak için gerçekte bağış olan işlemi satış gibi göstermesi; her mirasçı tapu iptali isteyebilir.
Vasiyetname
Kişinin ölümünden sonra hüküm doğuracak son isteklerini içeren, sıkı şekil şartlarına bağlı belge.
Ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu)
Paylı maldaki ortaklığın, anlaşma olmazsa mahkeme yoluyla aynen bölme veya satışla sona erdirilmesi.
Tapu iptali ve tescil davası
Yolsuz oluşturulan tapu kaydının düzeltilerek gerçek hak sahibi adına tescili için açılan dava.
İpotek
Bir alacağın güvencesi olarak taşınmaz üzerinde kurulan rehin hakkı.
Tahliye taahhüdü
Kiracının, belirli tarihte taşınmazı boşaltacağına dair yazılı taahhüdü; kira ilişkisi kurulurken verilirse geçersizdir.
Kira tespit davası
Beş yılı dolduran kira sözleşmelerinde, bedelin endeksle bağlı kalınmadan mahkemece belirlenmesi.
Usul ve Genel Kavramlar
Vekâletname
Avukata temsil yetkisi veren, noterde düzenlenen belge. Boşanma için fotoğraflı ve özel yetkili olmalıdır.
Harç
Dava açılışında ve yargı işlemlerinde devlete ödenen, her yıl güncellenen ücret.
Gider avansı
Tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri için dava başında mahkeme veznesine yatırılan tutar.
Bilirkişi
Çözümü özel bilgi gerektiren konularda mahkemeye rapor sunan uzman.
Keşif
Hâkimin, uyuşmazlık konusunu yerinde incelemesi.
Delil
İddiaların ispatına yarayan araç; hukuka aykırı elde edilen delil hükme esas alınamaz.
Islah
Tarafın, usul işlemini bir kereye mahsus düzeltebilmesi.
Feragat
Davacının, dava konusu talebinden vazgeçmesi; kesin hüküm sonucu doğurur.
Zamanaşımı
Hakkın dava yoluyla istenebilmesi için kanunda öngörülen süre; geçirilirse karşı tarafın itirazıyla dava reddedilebilir.
Hak düşürücü süre
Hakkın özünü sona erdiren süre; zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
Derdest
Hâlen görülmekte olan dava.
Gerekçeli karar
Mahkemenin, hükmün dayandığı sebepleri açıkladığı yazılı karar; kanun yolu süreleri çoğunlukla tebliğiyle başlar.
Kesinleşme
Karara karşı kanun yollarının tükenmesi veya sürelerin geçmesi; boşanma gibi kararlar kesinleşmeden sonuç doğurmaz.
Tebligat
Yargı işlemlerinin ilgilisine resmî yolla bildirilmesi; süreler çoğunlukla tebliğle işlemeye başlar.
İcra takibi
Alacağın devlet gücüyle tahsili için icra dairesinde başlatılan süreç.
Ödeme emri
İcra takibinde borçluya gönderilen, itiraz süresini başlatan belge. İlamsız takipte itiraz süresi 7 gündür.
Haciz
Borçlunun mal ve haklarına, alacağın tahsili için icra yoluyla el konulması.
Menfi tespit davası
Borçlu olunmadığının tespiti için açılan dava.
Kefalet
Borçlunun borcunu ödememesi hâlinde kefilin sorumluluğunu doğuran sözleşme; evli kişinin kefaleti eşin yazılı rızasına bağlıdır.
Adli yardım
Ödeme gücü olmayanların harçtan muaf tutulması ve baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesi.
Yasal Uyarı: Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Randevu ve bilgi için: iletişim sayfası